Petrichor กลิ่นหอมสดชื่นหลังฝนตก

โดยทั่วไปแล้วมนุษย์ชื่นชอบกลิ่นฝน มีการตั้งสมมติฐานว่านี่เป็นเพราะกลิ่นฝนเป็นสัญญาณบ่งบอกถึงความอุดมสมบูรณ์ และการสิ้นสุดของภัยแล้ง

Petrichor คืออะไร เกี่ยวข้องกับกลิ่นฝนอย่างไร

Petrichor /PET-ri-ker/ กลิ่นฝนบนดินหรือทางเท้า เป็นคำที่ใช้เรียกกลิ่นอันเป็นเอกลักษณ์หลังฝนตก มาจากภาษากรีก petra (หิน) + ichor (ในตำนานกรีกโบราณเปรียบเสมือนของเหลวที่ไหลเวียนอยู่ในเส้นเลือดของเทพเจ้า)

กวีและศิลปินต่างหลงใหลในกลิ่นหอมหลังฝนตกมานานแล้ว ในปี 1916 James Joyce ได้เขียนบรรยายถึงกลิ่นฝนไว้ในหนังสือ A Portrait of the Artist As a Young Man ว่า

‘…the trees in Stephen’s Green were fragrant of rain and the rain-sodden earth gave forth its mortal odour, a faint incense rising upward through the mould from many hearts.’

นอกจากนี้ในปี 1964 นักวิทยาศาสตร์ Isabel Joy Bear และ Richard Thomas ได้เขียนถึงคำว่า “petrichor” จากบทความทางวิทยาศาสตร์ของพวกเขาเรื่อง “The Nature of Argillaceous Odour” ถึงการสังเกตว่าวัวจะตอบสนองอย่างรุนแรงต่อกลิ่นฝน โดยการตามกลิ่นฝนไปหาแหล่งน้ำดื่ม การศึกษาครั้งนี้เป็นก้าวสำคัญครั้งแรกในการวิเคราะห์ส่วนประกอบที่ก่อให้เกิดกลิ่นดินหลังฝนตก ในการศึกษาครั้งนี้ Bear และ Thomas ได้ตรวจสอบกลิ่นดินที่เกิดขึ้นเมื่อฝนตกลงบนดิน พวกเขาได้ระบุสารประกอบสำคัญสองชนิด ได้แก่ geosmin และ 2-methylisoborneol ซึ่งผลิตโดยแบคทีเรียในดินบางชนิด เป็นส่วนประกอบหลักของกลิ่น petrichor

บางคนเชื่อว่า “petrichor” หมายถึงกลิ่นของฝน แต่ไม่ใช่เสียทีเดียว ที่จริงแล้วเมื่อฝนตกลงมาน้ำฝนจะปล่อยจุลินทรีย์ที่ซ่อนอยู่ในดินผสมกับกลิ่นของไขมันพืชและโอโซน สิ่งนี้ต่างหากเรียกว่า petrichor

ถึงแม้ว่ากลิ่นของฝนและปรากฏการณ์ petrichor จะเป็นที่รู้จักกันมานานก่อนงานวิจัยของ Bear และ Thomas แต่พวกเขาทั้งสองเป็นผู้ที่กำหนดและตั้งชื่ออย่างเป็นทางการในเอกสารทางวิทยาศาสตร์ ผลงานของพวกเขาได้มีส่วนช่วยอย่างมากต่อความเข้าใจของเราเกี่ยวกับเคมีกลิ่นหลังฝนตก

การศึกษาอื่น ๆ เกี่ยวกับกลิ่นฝน

ในการศึกษาปี 2015 นักวิจัยจากสถาบันเทคโนโลยีแมสซาชูเซตส์ (MIT) ได้ค้นพบถึงสิ่งที่อาจอธิบายถึงหยาดฝนที่ปล่อยละอองลอยออกมาในอากาศ โดยมีการอธิบายว่า หยาดฝนที่ตกกระทบกับพื้นผิวที่มีรูพรุนจะดักจับฟองอากาศเล็ก ๆ ไว้ ณ จุดสัมผัส คล้ายกับฟองในแชมเปญ จากนั้นฟองอากาศเหล่านี้จะพุ่งขึ้นด้านบนและแตกออกจากหยาดฝน ก่อให้เกิดกลุ่มละอองลอย ทำให้นักวิจัยเชื่อว่าละอองลอยเหล่านี้อาจขนส่งสารประกอบอะโรมาติก รวมถึงจุลินทรีย์และสารเคมีจากดิน ฝนตกเบาหรือปานกลางอาจกระตุ้นการปล่อยละอองลอยนี้ ซึ่งสามารถกระจายไปได้โดยลม ซึ่งการค้นพบนี้มีนัยสำคัญต่อการทำความเข้าใจถึงโรคที่เกิดจากดินแพร่กระจายได้อย่างไร และสารประกอบต่าง ๆ กระจายตัวในสิ่งแวดล้อมอย่างไร

กลิ่นอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นหลังฝนตก

นอกจาก Petrichor ยังมีกลิ่นเฉพาะตัวอีกกลิ่นหนึ่งที่เกิดจากความเป็นกรดของน้ำฝน ซึ่งเกิดจากการที่น้ำฝนสัมผัสกับเศษอินทรีย์หรือสารเคมีบนพื้นดิน เมื่อดินแตกตัวและปล่อยแร่ธาตุที่ติดอยู่ภายในซึ่งทำปฏิกิริยากับสารเคมี เช่น น้ำมันเบนซิน ก็จะทำให้เกิดกลิ่นแรงขึ้น  ซึ่งปฏิกิริยาเหล่านี้ก่อให้เกิดกลิ่นที่ไม่พึงประสงค์มากกว่าสปอร์ของแบคทีเรีย จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมกลิ่นหลังฝนตกจึงไม่ใช่กลิ่นที่ดีเสมอไป (โดยเฉพาะเมื่อฝนตกในเขตเมือง) โดยกลิ่นที่เกิดจากสปอร์ของแบคทีเรียจะสังเกตได้ชัดเจนที่สุดเมื่อฝนตกหลังจากช่วงแห้งแล้ง เมื่อสารเคมีบนพื้นดินที่แห้งถูกเจือจางด้วยน้ำฝน สารเคมีเหล่านั้นก็จะไม่ทำปฏิกิริยากับน้ำฝนเหมือนที่เคยทำเหมือนเดิม

กลิ่นหลังฝนตกอีกกลิ่นหนึ่งมาจากน้ำมันหอมระเหยที่พืชและต้นไม้ปล่อยออกมา เมื่อน้ำมันสะสมบนพื้นผิว เช่น หิน ฝนจะทำปฏิกิริยากับน้ำมันบนโขดหินและพาน้ำมันไปในอากาศกลายเป็นก๊าซ กลิ่นนี้เปรียบเสมือนสปอร์ของแบคทีเรียที่คนส่วนใหญ่มองว่าเป็นกลิ่นที่หอมสดชื่น ซึ่งนอกจากกลิ่นฝนแล้ว ยังมีกลิ่นอื่น ๆ ในอากาศหลังฝนตกที่มาจากสารประกอบอะโรมาติก ทำให้คุณรู้สึกว่าอากาศมีกลิ่นหอมมากขึ้นหลังฝนตกหนัก

ทำไมมนุษย์ชอบกลิ่นฝน

มนุษย์มักชอบกลิ่นฝนด้วยเหตุผลหลายประการ นักวิทยาศาสตร์บางคนคาดการณ์ว่ามนุษย์อาจพัฒนาความชอบต่อกลิ่นฝน เพราะมันส่งสัญญาณถึงการสิ้นสุดของความแห้งแล้ง การที่มนุษย์ได้เข้าถึงน้ำสะอาดเป็นสิ่งสำคัญในการอยู่รอด อีกทั้งฝนมักเกี่ยวข้องกับประสบการณ์และอารมณ์เชิงบวก เช่น การบรรเทาจากอากาศร้อน การบำรุงพืชผล และเสียงฝนที่ผ่อนคลาย หรือบางคนอาจมีประสบการณ์ที่เฉพาะเจาะจงและสัมพันธ์กับบรรยากาศตอนฝนตก ซึ่งส่งผลต่อการรับรู้กลิ่นฝนได้ ซึ่งอาจชวนให้นึกถึงช่วงเวลาพิเศษ หรือตอนอยู่ที่บ้านขณะฝนตก หรือช่วงเวลาโรแมนติก ก็อาจเป็นเหตุผลที่ว่าทำไมบางคนถึงชอบกลิ่นฝน

ทั้งกลิ่นฝนและกลิ่นหอมสดชื่นของดินที่อบอวลอยู่ในอากาศหลังฝนตกให้ความรู้สึกที่หลากหลายต่างกันไป ซึ่ง petrichor เป็นมากกว่าแค่กลิ่น แต่ยังรวมไปถึงความรู้สึกสงบ คิดถึงอดีต และบ่งบอกถึงการเข้าสู่ฤดูฝนอย่างเป็นทางการ